TARİHİN BİLE UNUTTUĞU ŞEHİR: PHONSAVAN

Phonsavan’a gidiş bir hayli zor. Birkaç saatlik otobüs yolculuğu Laos’un yollarının bakımsızlığı yüzünden 10 saate çıkıyor. Sorun aslında yolun uzun sürmesi değil. Daha çok tehlike arz etmesi diyelim. Dikkat! Binek hayvanı çıkabilir. Yolumuzun üzerinde araba yok denilecek kadar az. Ama inekler yolun ortasında durmuş sizi karşılıyor. Tabi hoplaya zıplaya gitmeniz de cabası. Otobüs uçurumdan aşağı yuvarlansa diye aklımız çıkmadı değil. Phonsavan’a gitmek isteme nedenimizin asıl nedeni Vinh Vietnam’a yakın olması. Tabi Phonsavan’ın tarihi bir şehir olması da önemli.

Şehir ölü bir izlenim veriyor. Nüfusu sadece 57.000. Nüfüsu oluşturan etnik gruplar Hmong, Khmu, Phuan, Thai Dam. Phonsavan yerel marketini gezdiğinizde Hmong satıcılar sizi karşılayacaktır.

Burası Xieng Khouang eyaletinin başkenti. Kişi başına göre dünyada en çok bombalanan yer olmasıyla da biliniyor. Etrafta her ülkeden yardım kuruluşlarını görmek mümkün. Çıkarılan bombalar restaron, otel ve kafelerin önünde süs eşyası olarak duruyor.

Şehir merkezindeki UXO Lao Ziyaretçi Merkezi’ne ücretsiz gidip bombaların gerçek hikâyesini ve Laos’a verdiği üskütücü derecede büyük zararı kendi gözlerinizle arşivlerden izleyebilirsiniz. Burada çalışan gönüllü rehber varsa sorularınızı yanıtlayacak, bombaların hikâyesini anlatacaktır.

Hmong El Sanatları Merkezi’nde alışveriş yapabilirsiniz. Hmonglar tarafından yapılan hediyelik eşyaları da burada bulacaksınız. Etnik yapıyı anlamamızı yardımcı olan bu merkez, burada yaşayan Hmonglar için büyük bir gelir kapısı.

Yine şehir merkezinde Navang El Sanatları Merkezi gezilecekler listesinde. Phonsavan’da ahşap oymalarıyla tanınıyor. Buradaki tüm parçalar nadir bulunan Fujian Selvi ağacından yapılıyor.

Motor kiralamadan olmaz diyip şehirde motor kiralamak için yer arıyoruz. Ama ana cadde dışında pek bulmak mümkün değil. Tüm Güneydoğu Asya’daki en yüksek, 10 dolar, motor kiralamamız oluyor. Yolumuzun üzerindeki ilk durak olan Dut Çiftliği.

Burada ipeğin hikâyesini öğreniyoruz. İpek elde etmek oldukça meşaketli bir süreç. İpek böcekçiliği bu işin ilk kuralı. Dut ağacının yapraklarıyla beslenen ipek böcekleri ördükleri kozayı yırtarak zarar verebiliyorlar. Bu yüzden ipekböceğinin kozadan çıkması beklenmeden kozalar kaynatılıyor.

Burada gördüğümüz en güzel üretim şekli ağaçların yaprak ve köklerinden kaynatılarak elde edilen doğal boyalar. Kumaşlar  doğal boyalarla renkleniyor.

Bu projeyi hayata geçiren Laos’lu kadın Nobel Ödülü sahibi. Öyle ya bu kasabanın kadınlarına iş sağlamanın yanında Laos’un eski geleneğini devam ettirmiş.

Yolumuz bizi Kavanoz Ovası’na götürüyor. Biz Kavanoz Ovası 1. Siteye gidiyoruz. Giriş kişi başı 35.000 Laos Kipi. Motorsiklet park ücreti 3.000 Kip. Laos şubat ayında yakıcı sıcaklıklar gösteriyor. Elektrikli arabayla taşıma ücreti de ödediğiniz miktara dahil. Buna çok seviniyoruz. 90 tane kavanoz ovasının sadece birkaçına girilebiliyor. Ovalarda Vietnam Savaşı’nda çıkarılan bombaların açtığı derin alanları göreceksiniz. Bu bölgelerin 1,2,3 bölge dışında tur rehberleriyle gezilmesi öneriliyor. Pek çoğuna çıkarılamayan bombalar yüzünden gidilemiyor.

Kavanoz Ovası sitelerinde 1m ile 3m arasında değişen megalitik çömelkler bulunuyor. Her sitede 1-400 arası taş kavanoz var. Kavanozların çoğu kapaklı. Birkaç bölgede hayvan oymalı taş kappaklar bulunmuş. Taş disklere de rastlanmış. Kapaklardan farklı olan disklerin mezar işareti veya mezar kapağı olarak kullanıldığı düşünülüyor

Arkeologlar Kavanoz Ovası’nın Demir Çağı mezarlığı olduğu düşünülüyor. Yerliler arasında bu ovalardaki kavanozların bir zamanlar devlere hizmet eden pirinç şarabıyla dolu olduğuna dair efsaneler dolaşıyor. Bu gizemli tarih Laos gezilecekler listemizde!

Phonsavan turlarına katılabilirsiniz. Spoon Village-Ban Napia, çıkarılan bombalardan elde edilen malzemelerle yapılan eşyaları sergiliyor. Umbrella Village-Ban Mixay kâğıttan yapılmış şemsiyelerin satıldığı köy.. Kendi başınıza buralara gitmeniz bozuk yollar ve araçsız şartlarda zor olacaktır.

Vietnam vizemiz çıktı. Elektronik vizeyle 3 aylık vize başvurumuza 25 dolar ödedik. Vinh’e gitmeye hazırız. Ama Phonsavan buna hazır değil. Çünkü Vinh’e sadece haftanın 4 günü otobüs var. Salıyı bekleyip Salı günü sabah 05:30 da yataklı otobüs yola çıkıyor. Oteliniz size yardımcı olacaktır. Bilet kişi başı 500.000 Laos Kipi.